Tour & Taxis Brussels
29 & 30 mei 2024

A@W Newsletter

Achter de schermen, een kijk in de gedachten van architecten

14 december 2023

De Catalaanse architect Eva Franch i Gilabert, directeur en curator van internationale architectuurevenementen en een zeer actieve docent, streeft ernaar forums voor debat en ruimtes voor experimenten te creëren waarin we het wat, hoe en waarom van het vak opnieuw bekijken en de beste manieren bestuderen om onze maatschappij op te bouwen. Dit geldt zowel op materieel als immaterieel vlak.

 


De architecte Eva Franch i Gilabert organiseert internationale architectuurevenementen. Foto © Naho Kubota

 

Wat is volgens u de rol van architectuurprofessionals in deze fase van de 21ste eeuw?


Voor mij heeft architectuur - in de beste gevallen - het vermogen om het sociale, het politieke, het economische, het ecologische en zelfs het emotionele te verwoorden in een collectief streven. In de 21ste eeuw maakt schaaldenken deel uit van het collectieve bewustzijn: we weten dat we net zo verantwoordelijk zijn voor de deurklink van ons huis als voor de ozonlaag die de atmosfeer beschermt. We zijn ons ook meer bewust van de rechten van toekomstige generaties en de gevolgen van onze daden op ons materieel erfgoed, of het nu gaat om de kwaliteit van onze lucht of ons water of over het aantal soorten, talen en culturen die we onvrijwillig uitroeien. We hebben net een eeuw achter de rug van grote culturele homogenisering, wat ook geldt voor de architectuur. Het tijdperk van de globalisering wordt vervangen door het tijdperk van emotie, ervaring, eenzaamheid en verbinding.

 


Voor Eva Franch i Gilabert is schaaldenken in de architectuur fundamenteel: het gaat van de deurklink tot de ozonlaag die de atmosfeer beschermt. Foto © Ayuntamiento de Barcelona

 

De architectuur moet niet enkel reageren op dit sociale fenomeen, maar ook op de ecologische, politieke en economische uitdagingen. Die zullen, hoewel de architectuur nog steeds liberale modellen volgt, geleidelijk aan nieuwe opkomende modellen vinden. Meer dan ooit moeten we de ethische dimensie van ons beroep begrijpen. We moeten zorgen voor en bouwen aan de toekomst, misschien zonder meer gebouwen te bouwen. We moeten ruimtes en steden vormgeven met nieuwe waarden, nieuwe principes en nieuwe methoden.

 

U ontwikkelde uw werk voornamelijk als curator van architectuurevenementen en als docent en lector aan architectuuruniversiteiten over de hele wereld.


Het is heel gemakkelijk - of misschien moeilijk - om te begrijpen dat instellingen niet alleen beschikken over fysieke architecturen, maar ook over menselijke, emotionele, economische en intellectuele architecturen... Deze sociale, politieke, milieu- en culturele architecturen... bepalen in feite de ruimtes die relevant zijn in de maatschappij. Ze geven vorm aan de manier waarop we naar het verleden kijken, het heden begrijpen en aan de toekomst bouwen. Hoewel ik mijn carrière als architect begon in architectuurstudio's in Nederland en met het bouwen van huizen en projecten in Catalonië, realiseerde ik me dat ik meer ruimte nodig had om te handelen dan louter de uitvoering van een gebouw, wat meestal gepaard gaat met een bepaald programma.

 

Hoewel ik het plezier van het ontwerpen en bouwen met mijn eigen praktijk mis, ben ik de afgelopen 15 jaar bezig geweest met het herdefiniëren van architectuureducatie, culturele productie en het begrip van wat belangrijk is in de evolutie van architectuur, van het grondgebied en steden, zowel lokaal als wereldwijd. Ik streef ernaar om forums voor debat en ruimtes voor experimenten te creëren, om opnieuw na te denken over het wat, het hoe en het waarom, en om nieuwe prototypes te ontwikkelen. Die laatste kunnen nieuwe en betere manieren laten zien om onze maatschappij op te bouwen, zowel materieel als immaterieel.

 

Voor mij is het juridische, economische, ecologische en sociale kader waarop de stad en het grondgebied zijn gebouwd essentieel voor het dicteren van de vorm, materialiteit en tijdelijkheid van wat we bouwen. Als architect richt mijn praktijk zich op het eerste deel van deze vergelijking, waar ik deuren openzet naar nieuwe manieren van doen en denken. Wat vormt onze gebouwde omgeving, of dat nu materieel, intellectueel of emotioneel is?

 

Wat zijn in de onderwijssector de relevante bijdragen voor studenten die architectuurprofessionals worden?


Het project, het centrale onderwerp van elke architectuurschool, leert ons onszelf te projecteren, na te denken over de toekomst en ons voor te stellen wat nog niet bestaat. Van het Latijnse proiectāre, een intensieve vorm van prōiciō, prōicere (‘lanceren’), samengesteld uit prō (‘door, voor, vooruit’) en het werkwoord iaciō, iacere (‘lanceren’). Projecteren is een uiterst creatieve handeling die vereist dat je eerst een huidige fysieke of tijdelijke context herkent, begrijpt en construeert. Je stelt ook een bewegingsvector vast die voorbij het bestaande of voorbije 'voorwaarts' gaat, naar een toekomstige ruimte, niet alleen in de formele sfeer, maar ook in de sociale, politieke en economische sfeer. Onderwijs is leren denken en in de architectuur betekent dit altijd denken in termen van de toekomst, zelfs als je het verleden bestudeert. Speculatie, als de praktijk van het denken, vormt ook een essentieel element. Als directeur van de Architectural Association in Londen lanceerde ik verschillende programma's, waaronder speculatieve studies of experimentele studies, en diverse onderzoekslaboratoria, zoals het Ground Lab, waar ik de verbanden tussen klimaatverandering, stedenbouw en economie visualiseerde.

 


Het epicentrum van het architectuurfestival Model 2023, waarvan zij artistiek directeur is, wordt het Plaça de les Glòries in Barcelona, dat een grote stedelijke transformatie ondergaat. Foto © Ayuntamiento de Barcelona

 

In 2023 bent u artistiek directeur van Model. Barcelona Architecture Festival (20-30 april). Dit is opgevat als een open, pluriforme en multidisciplinaire ruimte voor reflectie waar de belangrijkste debatten over architectuur en stedenbouw van onze tijd kunnen worden gevoerd.

Waar zullen deze debatten over gaan en wat zijn de meest prangende vragen die we als samenleving moeten oplossen?


Het hoofdthema is radicale empathie. De kracht ervan in design, architectuur en de stad zal aan bod komen in ruimtes voor onderzoek, verspreiding, experimenten en viering. Radicale empathie gaat verder dan sympathie of begrip. Het is een genegenheid die individuen en gemeenschappen beweegt om op een diepgaande en authentieke manier te reageren op de behoeften en ervaringen van anderen. In de context van architectuur en design betekent radicale empathie het ontwerpen van ruimtes en gebouwen die niet alleen beantwoorden aan de behoeften en wensen van de mensen die ze gebruiken, maar die er ook naar streven om sociale, culturele en milieukwesties op een transversale manier aan te pakken, met een positieve impact op de gemeenschappen die ze bedienen.

 

Wat zijn de esthetische, materiële en ontwerpmethoden die worden gebruikt voor de productie van een radicaal empathische architectuur? Welke innovatieve architecturale wetten, technologieën en processen worden er in Barcelona en over de hele wereld ontwikkeld om een betere samenleving op te bouwen? Dit zijn slechts enkele van de vragen die deel uitmaken van het centrale debat tijdens Model 2023.  De vijf thema's van het evenement van dit jaar (onderzoek en interdisciplinaire ontwikkeling) zijn als volgt:  Between-Species, Between-Cultures, Between-Classes, Between-Generations en Between-Materials.

 

Sinds 2018 bent u bestuurslid van Storefront for Art and Architecture in New York. Daarvoor was u er acht jaar lang uitvoerend directeur en curator. Deze organisatie richt zich op het naar de voorgrond brengen van innovatieve en kritische ideeën die bijdragen aan een beter begrip van de gebouwde omgeving en de openbare ruimte, door middel van evenementen en tentoonstellingen. Kunt u ons iets meer vertellen over enkele relevante initiatieven die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden?


Tijdens mijn ambtstermijn organiseerde ik meer dan 30 tentoonstellingen en tientallen conferenties, symposia en projecten die gericht waren op het verbreden van het bereik van architectonisch denken en handelen in de hedendaagse samenleving, zowel in New York als op wereldschaal. Een representatief project is Letters to the Mayor, waarin architecten worden uitgenodigd brieven te schrijven aan de burgemeesters van hun steden om een dialoog op gang te brengen over stedenbouw en het openbare leven. Het startte in New York en werd uitgevoerd in meer dan twintig steden over de hele wereld, waaronder Mexico City, Buenos Aires, Athene, Taipei, Toronto, Berlijn, Seoul en Barcelona.

 

Een ander mondiaal en tegelijkertijd lokaal project was de World Wide Storefront, een digitaal platform voor wereldwijde alternatieve projecten. Andere belangrijke projecten waren de New York Architecture Book Fair, Storefront TV en de internationale Storefront-serie, met edities in de Dominicaanse Republiek, Portugal en Hongkong.

 

Het belangrijkste was misschien wel het configureren van OfficeUS, het paviljoen van de Verenigde Staten op de Biënnale van Venetië in 2014. Dit was een experiment in het creëren van nieuwe geschiedenissen en praktijken van globale architectuur vanuit een kritisch perspectief op het verleden en een ontwrichtende houding ten opzichte van het heden.

 

Wat trok u aan in de architectuur?


Ik hield van wiskundige vergelijkingen en tweede afgeleiden. Ik wist niet dat mijn passie voor wiskunde zo gemakkelijk op de achtergrond zou raken als ik architectuur zou gaan studeren. Maar ik had geluk.

 

Wat zijn uw referenties voor de ontwikkeling van uw architectuurpraktijk?


Tijdens mijn eerste jaren aan de ETSAB, de architectuurschool van Barcelona, kreeg ik verschillende boeken van Marta Cervelló. Ik wist toentertijd niet dat ze een van de belangrijkste architecten van de stad was, ze was eerder de buurvrouw van mijn tante, bij wie ik in Barcelona woonde. Een van die boeken was ‘Learning from All Things’ van Denise Scott Brown en Robert Venturi. Dit is een magisch boek omdat het je leert dat er in de realiteit overal verwijzingen zijn, zowel op straat als in boeken en zowel in het geleerde als in het ongeleerde. Marta en Denise zijn twee architecten wier wijsheid mij herhaaldelijk heeft geïnspireerd. Hetzelfde geldt voor alle leraren en vrienden die ik heb mogen ontmoeten en van wie ik heb mogen leren. In feite zijn er te veel om op te noemen.

 

Denkt u dat het architectenvak de komende decennia een transformatie zal ondergaan? En zo ja, in welke richting?


Alles verandert voortdurend en het onmogelijke (of eerder: het onwenselijke) is dat er niets verandert. Het belangrijkste is dat we ons bewust zijn van de krachten van verandering, van technologieën tot klimaatverandering, en dat we deze sturen om een betere, meer egalitaire, duurzamere en vrijere samenleving te produceren. Zowel in de Verenigde Staten als in Europa worden er vraagtekens gezet bij het architectenberoep zoals dat is samengesteld. We moeten ons ervan bewust zijn dat meer dan 50% van de architectuurstudenten hun kennis toepassen buiten de productie van fysieke gebouwen of traditionele bouw. Het beroep is, net als het onderwijs, ongetwijfeld aan het veranderen. In welke richting? Zoals ik in de eerste vraag al zei, denk ik dat we een nieuw tijdperk tegemoet gaan, het tijdperk van de emoties.

 

Dit is een vertaling van een artikel geschreven door Marta Rodríguez Bosch

Achter de schermen, een kijk in de gedachten van architecten
Terug naar overzicht

A@W Newsletter

Blijf op de hoogte door u op onze maandelijkse newsletter te abonneren!

>> Abonneren

Geïnteresseerd in visibiliteit in onze newsletter?

>> Klik hier! 

In samenwerking met

 

 

 

Design & Plan

Mediapartner

Media